Start van praktijkondersteuning voor doven in de Gelderhorst in Ede

Uit onderzoek blijkt dat het gezondheidsrisico bij doven en slechthorenden groter is dan bij horenden. Aan De Gelderhorst in Ede, een woon- en zorgcentrum voor oudere doven en slechthorenden, is een huisartsenpraktijk verbonden die vanaf half juli een speciale praktijkondersteuner in dienst heeft om de medische zorg aan doven te verbeteren. Betrokkenen bij dit initiatief leggen uit wat er anders is aan de zorgverlening en waarom aandacht voor communicatie essentieel is. 


Bij dit nieuwe zorginitiatief hebben verscheidene mensen een belangrijke rol gespeeld: Jan Tempelaar, bestuurder van de Gelderhorst; Maarten Philipsen, huisarts; Dorien de Graaf, verpleegkundige en praktijkondersteuner en Jan Trommelen, arts en verbonden aan PoliDOSH, een polikliniek voor doven en slechthorenden. Directe aanleiding van ons gesprek is dat Menzis het mogelijk heeft gemaakt om een praktijkondersteuner speciaal voor doven in te zetten. De aanwezigen zijn blij dat het nu ook echt een feit is en dat de praktijkondersteuner half juli van start kon gaan.

Menzis heeft het mogelijk gemaakt om een praktijkondersteuner speciaal voor doven in te zetten

Maarten Philipsen: “Als huisartsengroep hebben we ooit de keuze gemaakt om één huisarts in te zetten voor de zorgverlening aan de bewoners van de Gelderhorst. Dat heeft tot voordeel dat je je meer in die zorgverlening kan specialiseren. Ik lever nu zo’n 17 jaar de zorg aan de Gelderhorst, naast mijn reguliere praktijk. De doelgroep is anders en bewerkelijker dan een doorsneepraktijk. Samen met de Gelderhorst is al snel gerealiseerd dat ik mijn spreekuren altijd deed met een tolk erbij. Maar dan nog merkte ik dat ik tegen beperkingen opliep: alleen al het maken van een afspraak is voor zowel de dove patiënt als voor mij lastiger. Dove mensen die hier zelfstandig wonen, stoppen bijvoorbeeld een briefje in de bus, maar dan moet ik gaan vragen wat er aan de hand is. Op een uitnodiging voor een griepprik wordt nauwelijks gereageerd. 

Daarom ben ik blij met de ondersteuning van Dorien. Dorien helpt mij met het verhelderen van de zorgvraag, maar ook bij het geven van extra uitleg aan de patiënten. Dat kan gaan over de behandeling, maar kan ook uitleg zijn als een afspraak van mij of van een specialist niet door kan gaan omdat er bijvoorbeeld een spoedgeval tussendoor is gekomen. Vaak blijven dove mensen in het ongewisse, ze bereiden zich ergens op voor, maar dan loopt het anders zonder dat ze de oorzaak begrijpen. En Dorien helpt ook bij het informeren van andere zorgverleners zoals bijvoorbeeld een diabetesverpleegkundige over hoe de communicatie verloopt in de dovencultuur.” 

Dorien helpt mij met het verhelderen van de zorgvraag, maar ook bij het geven van extra uitleg aan de patiënten. Daarom ben ik blij met de ondersteuning van Dorien.

Dorien de Graaf: “Als cliënten een vraag hebben, kan men bij mij langskomen voordat ze naar de dokter gaan. De toegang is laagdrempelig en omdat ik zelf doof ben is een tolk niet nodig. In het hele traject van klacht naar diagnose naar behandeling naar nazorg hebben doven en slechthorenden extra begeleiding en uitleg nodig. Zeker de oudere mensen die hier wonen missen basale kennis en informatie die voor horende mensen vanzelfsprekend is. Zo weet men vaak niet dat er een samenhang is tussen bepaalde klachten en bepaalde aandoeningen, men kan de symptomen moeilijk uitleggen en men begrijpt vaak de reden en aard van de behandeling minder goed.

Dat leidt ertoe dan mensen zich niet aan adviezen houden of bijvoorbeeld hun medicatie niet of niet goed innemen. Soms blijkt men eigenlijk niet naar de huisarts te hoeven. Dat gaan we nu ook als actiepunt meer oppakken. Maar het gebeurt vaker dat ze juist te lang doorlopen met klachten. Als iemand doorverwezen moet worden naar een specialist ga ik zelf niet mee, maar ik kan wel ondersteuning bieden in de uitleg, zowel voor als na die verwijzing. Dat geldt voor de specialist, de patiënt zelf, maar ook de begeleider die meegaat.



Van link naar rechts: doventolk, Jan Trommelen (PoliDOSH), Maarten Philipsen (huisarts), Dorien de Graaf, praktijkondersteuner,
Thea Ripken



 
Maarten
: “Doven missen veel informatie. Men heeft een eigen taal en de gebruikelijke schriftelijke informatie die men bijvoorbeeld vindt in een patiëntenfolder of een bijsluiter wordt niet begrepen. Men kan het misschien nog wel lezen, maar het begrip ontbreekt en men haakt na de eerste zinnen af. Dat betekent dat het taalgebruik en de structuur van de informatie moet worden aangepast, liefst ook met visuele ondersteuning van foto’s of plaatjes. We zijn dan ook begonnen met de aanpassing van de praktijkfolder en we maken gebruik van de dienstverlening van PoliDOSH.”

Jan Trommelen: “PoliDOSH is een kleinschalige polikliniek voor doven en slechthorenden in Boxtel en verbonden aan Kentalis. We behandelen zelf niet, maar bieden vooral ondersteuning in de communicatie tussen een behandelend arts en een dove of slechthorende. We verduidelijken ziektebeelden en patiënten kunnen rechtstreeks vragen stellen over de gezondheid en langlopende klachten. De dokter of specialist heeft doorgaans niet veel tijd voor een gesprek, er is niet altijd een tolk beschikbaar voor 10 minuten consult en veel informatie gaat langs de dove patiënt heen. 

Andersom kunnen wij de artsen weer informeren. Dorien werkt ook als verpleegkundige bij PoliDOSH. Verder kan een huisarts of specialist een dove of slechthorende patiënt aanmelden bij ons. Door ziektebeelden te verduidelijken rusten we zowel de dove patiënten als de behandelend artsen beter toe op de behandeling. En onze dienstverlening geldt voor alle dove mensen in Nederland.“

Dorien: “Het lastige is niet alleen een gebrek aan informatie bij dove patiënten, maar ook een andere cultuur, een andere instelling. De mensen zijn hun hele leven gewend om bijvoorbeeld een familielid mee te nemen naar een consult, waardoor het gesprek tussen de arts en het familielid gaat. Men is niet gewend om vanuit de eigen klacht of beleving te spreken. Men geeft antwoorden zonder de vraag te hebben begrepen. Dat heb ik zelf wel gemerkt als ik soms wel bij een consult aanwezig was tussen bijv. een specialist en een patiënt. Dan wist ik dat het antwoord niet goed was.”

Veel oudere doven kunnen zich moeilijk uiten, niet in gebarentaal en niet in spreken. Het gevolg is dat men dan ook vaak doet of men het wel begrepen heeft, terwijl dat niet zo is. Die eigen taal en cultuur is ook de reden dat men uit het hele land hier wil komen wonen.

Jan Tempelaar: “Bij oudere doven speelt ook een ander aspect. Tot de jaren 70 vond men gebarentaal geen goede communicatie oplossing en vond men dat doven moesten leren spreken. Die generatie woont nu in de Gelderhorst. Veel oudere doven kunnen zich dus eigenlijk moeilijk uiten, niet in gebarentaal en niet in spreken. Het gevolg is dat men dan ook vaak doet of men het wel begrepen heeft, terwijl dat niet zo is. Die eigen taal en cultuur is ook de reden dat men uit het hele land hier wil komen wonen. Er wonen hier nu 75 mensen intramuraal met zware indicaties op de verblijfsafdelingen. 

Verder zijn er 80 woningen waar 100 mensen zelfstandig wonen, die van onze faciliteiten gebruik kunnen maken. We hebben dan ook wachtlijsten. Dove mensen willen net zo goed zo lang mogelijk zelfstandig wonen, maar ze kiezen er vaak voor dat hier in Ede te doen, omdat men allemaal doof is en men elkaars taal kent, maar ook de normen en waarden die bij de dovencultuur hoort. 

Van de mensen die hier werken is 30% zelf ook doof en de horende medewerkers zijn verplicht gebarentaal- en dovencultuurcursussen te volgen. In Nederland is zo’n zorgcentrum uniek en daar willen we onze dienstverlening (intra- en extramuraal) verder op laten aansluiten. Daarom zijn we ook blij dat Menzis het initiatief van de praktijkondersteuning omarmd heeft. Gekscherend zeggen we over onszelf dan ook: uniek in Nederland, grootste van Europa en mooiste van de wereld!” 

Interview door Thea Ripken

Meer informatie

Op de website van Menzis worden cookies gebruikt. Dit doen we om het gebruik van de website te vergemakkelijken en om onze website te verbeteren op basis van analyses. We gebruiken ook cookies om u relevante persoonsgerichte inhoud te kunnen laten zien en voor social media toepassingen. Gaat u akkoord? Dan geeft u Menzis toestemming voor het plaatsen van alle soorten cookies. U kunt desgewenst uw voorkeur aanpassen via de link "instellingen". Meer informatie vindt u in onze cookiepolicy