Persbericht medicijntekorten

Zorgverzekeraars CZ, Menzis, VGZ en Zilveren Kruis: ‘Geneesmiddelentekorten vragen om gezamenlijke verantwoordelijkheid’

Geneesmiddelentekorten raken patiënten direct. Zij ervaren onzekerheid en frustratie wanneer een vertrouwd medicijn tijdelijk niet beschikbaar is. Apothekers en hun medewerkers staan daarbij dagelijks onder grote druk om alternatieven te zoeken en uitleg te geven. Die praktijk verdient erkenning. Tegelijkertijd vernauwt het publieke debat over geneesmiddelentekorten zich vaak tot de vraag wie verantwoordelijk is. Daarbij wordt regelmatig gewezen naar zorgverzekeraars en het preferentiebeleid. Die reflex is begrijpelijk, maar doet geen recht aan de complexiteit van het probleem.

Geneesmiddelentekorten zijn geen typisch Nederlands verschijnsel. Ze worden vooral veroorzaakt door kwetsbare mondiale productieketens, de sterke concentratie van de productie van werkzame stoffen in een beperkt aantal landen en logistieke afhankelijkheden die gevoelig zijn voor geopolitieke spanningen. Verstoringen in internationale handel of scheepvaart kunnen ervoor zorgen dat medicijnen of grondstoffen wekenlang vastliggen, buiten de invloedssfeer van Nederlandse partijen.

Peter Langenbach, directeur Zorginkoop bij Zilveren Kruis:“Geneesmiddelentekorten zijn vooral het gevolg van mondiale productie en leveringsproblemen. Het is te eenvoudig om die te herleiden tot nationaal beleid of keuzes van individuele partijen.”

Cijfers bevestigen dat beeld. In 2025 daalde het aantal geneesmiddelen met een geregistreerd tekort van 1.563 naar 1.134, een afname van bijna dertig procent. Tegelijkertijd blijft het absolute aantal hoog en ervaren veel Nederlanders nog steeds de gevolgen. Tekorten vormen daarmee een structureel risico binnen een internationale geneesmiddelenmarkt.

Het is onjuist om het preferentiebeleid aan te wijzen als veroorzaker van tekorten. Op basis van omzet doen tekorten zich in gelijke mate voor bij zowel preferente als niet preferente geneesmiddelen. In de praktijk vervult het preferentiebeleid juist een stabiliserende rol. Het voorkomt onnodige bijbetalingen, houdt geneesmiddelen betaalbaar voor alle verzekerden en maakt het mogelijk om bij schaarste snel en zorgvuldig over te schakelen op veilige, vervangende geneesmiddelen. Dat effect is aanzienlijk. Door het preferentiebeleid wordt jaarlijks circa 800 miljoen euro bespaard op geneesmiddelen ten opzichte van de bruto lijstprijzen. Deze besparing werkt rechtstreeks door in de zorgpremies.

“Het preferentiebeleid is een effectief en verantwoord instrument om geneesmiddelen beschikbaar en betaalbaar te houden. Zonder dit beleid betaalt iedere Nederlander al snel enkele tientjes per jaar meer premie,”zegt Cas Ceulen, Chief Health Officer bij VGZ.

Het preferentiebeleid is geen doel op zich. Zorgverzekeraars hebben een wettelijke zorgplicht en laten preferentie los wanneer beschikbaarheid of patiëntveiligheid in het geding komt. Bij dreigende tekorten worden prijzen aangepast, de inkoop gespreid, alternatieven aangewezen en aanvullende maatregelen genomen, zoals het ondersteunen van veiligheidsvoorraden.

Samenwerking in de keten is essentieel. Daarbij vormt het gebrek aan transparantie een belangrijke belemmering. In Nederland bestaat geen eenduidige definitie van geneesmiddelentekorten en geen onafhankelijk meldpunt waarin signalen tijdig samenkomen. Dat belemmert snelle maatregelen en kan leiden tot verspilling van schaarse geneesmiddelen.

Niet elk tekort is te voorkomen en niet elk probleem laat zich nationaal oplossen. Wat wel kan, is stoppen met vingerwijzen en beginnen met samenwerken. Duurzame oplossingen ontstaan alleen als alle partijen verantwoordelijkheid nemen. Alleen zo blijft de zorg toegankelijk, betaalbaar en betrouwbaar.

—

Namens de directeuren zorginkoop van CZ, Menzis, VGZ en Zilveren Kruis (samen vertegenwoordigen zij 14 miljoen verzekerden)